İşe İade Davası: Şartlar, Süreler ve İşe Başlatmama Tazminatı

İşe iade davası, iş güvencesi kapsamındaki işçinin, geçerli bir sebep olmadan veya usule aykırı biçimde feshedilen iş sözleşmesine karşı açtığı ve işe geri dönmeyi amaçlayan davadır. İşçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır; anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açar. Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir.

İşe iade davasını kimler açabilir?

İşe iade davası yalnızca iş güvencesinden yararlanan işçiler tarafından açılabilir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 18. maddesine göre şu şartların birlikte bulunması gerekir:

• İşçi sayısı: İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışmalıdır. İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa bu işyerlerindeki toplam işçi sayısı esas alınır.
• Kıdem: İşçinin en az altı aylık kıdemi bulunmalıdır. Aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreler birleştirilir; yer altı işlerinde çalışanlar için kıdem şartı aranmaz.
• Sözleşme türü: İşçi belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışıyor olmalıdır.
• İşveren vekili olmamak: İşletmenin bütününü yöneten işveren vekilleri ve yardımcıları ile işyerinin bütününü yöneten ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri iş güvencesinden yararlanamaz.

Bu şartları taşımayan işçi işe iade davası açamaz. Ancak sözleşmesi fesih hakkı kötüye kullanılarak sona erdirilmişse kötüniyet tazminatı isteyebilir (m. 17); kıdem ve ihbar tazminatı hakları da ayrıca saklıdır.

Belirli süreli sözleşmeyle çalışıyorsanız

Belirli süreli iş sözleşmesi, esaslı bir neden olmadıkça birden fazla üst üste (zincirleme) yapılamaz; aksi hâlde sözleşme başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir (m. 11). Bu nedenle her yıl yenilenen sözleşmelerle aynı işi yapan bir işçi, sözleşmesinin “süresi doldu” gerekçesiyle sona erdirilmesine karşı, diğer şartlar da varsa işe iade davası açabilir. Sözleşmelerin tamamı ve yenileme tarihleri bu değerlendirme için önemlidir.

Geçerli fesih sebebi nedir?

İş güvencesi kapsamındaki işçinin sözleşmesi ancak geçerli bir sebeple feshedilebilir. Kanun bu sebepleri üç grupta toplar:

• İşçinin yeterliliğinden kaynaklanan sebepler: Benzer işi yapanlara göre belirgin biçimde düşük performans veya verim gibi.
• İşçinin davranışlarından kaynaklanan sebepler: Haklı fesih düzeyine ulaşmasa da iş ilişkisinin sürdürülmesini beklenemez kılan davranışlar.
• İşletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan sebepler: İşin azalması, ekonomik daralma, teknolojik değişiklik veya yeniden yapılanma gibi.

Yargıtay uygulamasında fesih son çare olmalıdır: İşveren, fesihten önce işçiyi başka bir işte değerlendirme gibi imkânları araştırmalıdır. İşletme gereklerine dayanan fesihlerde ayrıca işverenin aldığı kararın tutarlı biçimde uygulanıp uygulanmadığı incelenir.

Hangi sebepler geçerli sayılmaz?

Kanuna göre şu hâller fesih için geçerli sebep oluşturmaz (m. 18):

• Sendika üyeliği veya çalışma saatleri dışında ya da işverenin izniyle çalışma saatleri içinde sendikal faaliyete katılmak,
• İşyeri sendika temsilciliği yapmak,
• Haklarını takip etmek için işverene karşı idari veya adli makamlara başvurmak ya da bu süreçlere katılmak,
• Irk, renk, cinsiyet, medeni hâl, aile yükümlülükleri, hamilelik, doğum, din, siyasi görüş ve benzeri sebepler,
• Doğum öncesi ve sonrası kanunen çalıştırılması yasak olan sürelerde işe gelmemek,
• Hastalık veya kaza nedeniyle kanundaki bekleme süresi içinde geçici olarak işe gelmemek.

Fesih usulü: yazılı bildirim ve savunma

İşveren fesih bildirimini yazılı yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin biçimde belirtmek zorundadır. İşçinin davranışı veya verimiyle ilgili sebeplerle yapılan fesihlerde işçinin savunması alınmadan belirsiz süreli sözleşme feshedilemez; ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâllerde işverenin derhâl fesih hakkı ise saklıdır (m. 19). Sözlü fesih, sebep gösterilmemesi veya savunma alınmaması, feshin geçersizliği sonucunu doğurabilir.

İşe iade süreci adım adım

1. Fesih bildiriminin tebliği: Bir aylık süre, fesih bildiriminin size tebliğ edildiği tarihten başlar.
2. Arabuluculuk başvurusu: Bu süre içinde, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna başvurulur. Arabulucu süreci kural olarak üç hafta içinde tamamlar; bu süre zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatılabilir.
3. Anlaşma hâlinde: İşe başlatma konusunda anlaşılırsa anlaşma belgesinde işe başlama tarihi, boşta geçen süre ücreti ve işe başlatılmama hâlinde ödenecek tazminat tutarı gösterilmelidir; bu unsurlar belirlenmezse anlaşma sağlanamamış sayılır (m. 21).
4. Dava: Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır. Taraflar anlaşırsa uyuşmazlık aynı süre içinde özel hakeme de götürülebilir (m. 20).
5. Arabulucuya gitmeden dava açıldıysa: Dava usulden reddedilir; ret kararı kesinleşince taraflara resen tebliğ edilir ve bu tebliğden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir.
6. Yargılama: Dava ivedilikle görülür. Feshin geçerli sebebe dayandığını işveren ispatlar; işçi feshin başka bir sebebe, örneğin sendikal bir sebebe dayandığını ileri sürüyorsa bu iddiasını kendisi ispatlar.
7. Kanun yolu: Karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir; bölge adliye mahkemesi kesin olarak karar verir.

Batman merkezdeki işyerleri için işe iade davaları Batman Adliyesi’ndeki iş mahkemelerinde görülür; ilçelerdeki işyerleri için hizmet bölgeleri sayfamıza bakabilirsiniz.

Davada kim neyi ispatlar?

Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir (m. 20). İşveren bu nedenle genellikle şu belgeleri sunar:

• Yazılı fesih bildirimi ve tebliğ belgesi,
• Davranış veya verim nedeniyle fesihte, işçinin savunmasının alındığını gösteren tutanak veya yazı,
• Performans değerlendirmeleri, uyarı yazıları ve tutanaklar,
• İşletme gereklerine dayanan fesihlerde, alınan işletme kararı ve bu kararın nasıl uygulandığını gösteren kayıtlar.

İşçi bakımından ise işverenin gösterdiği sebebin gerçeği yansıtmadığını ortaya koyan olgular önemlidir. Örneğin “iş azaldı” gerekçesiyle yapılan bir fesihten kısa süre sonra aynı işe yeni işçi alınması, Yargıtay uygulamasında feshin tutarlı olmadığını gösteren bir durum olarak değerlendirilebilir. Aynı dönemde çalışan iş arkadaşlarının tanıklığı, işe alım ilanları ve yazışmalar bu noktada işe yarar.

Dava kazanılırsa: işe başlatma, tazminat ve boşta geçen süre

Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse sonuçlar 4857 sayılı Kanun’un 21. maddesine göre belirlenir:

• Başvuru süresi: İşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır. Bu sürede başvurmazsa fesih geçerli sayılır ve işveren yalnızca bunun hukuki sonuçlarından sorumlu olur.
• İşe başlatma: İşveren işçiyi başvurudan itibaren bir ay içinde işe başlatmak zorundadır.
• İşe başlatmama tazminatı: İşveren işçiyi işe başlatmazsa, mahkemenin belirlediği dört ila sekiz aylık ücret tutarında tazminat öder.
• Boşta geçen süre: Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmayan süre için işçiye en çok dört aylık ücret ve diğer hakları ödenir.
• Parasal belirleme ve mahsup: Mahkeme bu tutarları dava tarihindeki ücreti esas alarak parasal olarak belirler. İşçi işe başlatılırsa, fesih sırasında peşin ödenen ihbar ücreti ve kıdem tazminatı bu ödemelerden mahsup edilir; işe başlatılmazsa ve bildirim süresi verilmemişse veya bu süreye ait ücret peşin ödenmemişse, bu ücret ayrıca ödenir.

Kıdem ve ihbar tazminatının şartları ve hesabı için kıdem ve ihbar tazminatı rehberimize göz atabilirsiniz.

İşe iade sürecinde sık yapılan hatalar

• Bir aylık süreyi kaçırmak: Süre hak düşürücüdür; geçtikten sonra işe iade talebi ileri sürülemez.
• İstifa dilekçesi veya ibraname imzalamak: İşten çıkarılırken önünüze konulan istifa dilekçesi veya “tüm haklarımı aldım” içerikli belgeler, işe iade ve alacak taleplerinizi zorlaştırabilir; imzalamadan önce hukuki görüş alın.
• Eksik anlaşma belgesi: Arabuluculukta işe dönüşte anlaşılırken kanunun aradığı üç unsur yazılmazsa anlaşma geçersiz sayılır.
• On iş günlük başvuruyu unutmak: Dava kazanıldıktan sonra süresinde işverene başvurulmazsa kazanılan haklar büyük ölçüde kaybedilir.
• Delilleri toplamamak: Fesih bildirimi, e-Devlet’teki SGK hizmet dökümünde görünen işten çıkış kodu, bordrolar, performans değerlendirmeleri ve yazışmalar dava açılmadan önce bir araya getirilmelidir.

İşe iade süreleri kısa ve hak düşürücü olduğundan, fesih bildirimini aldığınız gün süreyi not etmeniz ve arabuluculuk başvurusunu geciktirmemeniz önemlidir. İş hukuku alanındaki çalışmalarımız hakkında Batman iş avukatı sayfamızdan bilgi alabilir, görüşme için iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz.