Batman Miras Avukatı

Bir yakınınızı kaybettikten sonra mirasçılık belgesinin alınması, tapuda intikal, borç ve alacakların netleştirilmesi gibi işler bir anda gündeme gelir; mirasçılar arasındaki anlaşmazlıklar ise yıllar süren davalara dönüşebilir. Batman’da miras hukuku alanında çalışan Av. Burak Olcan, mirasçılık belgesinden mirasın reddine, vasiyetname ve tenkis davalarından mirastan kalan taşınmazların paylaşılmasına kadar her aşamada haklarınızı ve uymanız gereken süreleri önceden bilmenize yardımcı olur. Aşağıda, Batman’da bir miras avukatına danışmadan önce bilmeniz gereken temel kuralları bulabilirsiniz.

Batman’da miras davaları hangi mahkemede görülür?

Miras uyuşmazlıklarında görevli mahkeme işin türüne göre değişir:

• Sulh hukuk mahkemesi: Mirasçılık belgesi verilmesi, mirasın reddi beyanı, vasiyetnamenin açılması, terekenin tespiti ve korunması ile ortaklığın giderilmesi (paylaştırma) davaları (TMK m. 589, 596, 609; HMK m. 4).
• Asliye hukuk mahkemesi: Vasiyetnamenin iptali, tenkis, muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil, miras sebebiyle istihkak ve terekenin borca batık olduğunun tespiti (hükmen ret) davaları.

Vasiyetnamenin iptali, tenkis, miras sebebiyle istihkak ve terekenin paylaşılması gibi davalarda mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m. 11); taşınmaz üzerindeki ayni haklara ilişkin davalarda ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin kesin yetkisi gündeme gelir (HMK m. 12). Batman merkezde yaşamış bir mirasbırakana ilişkin davalar Batman Adliyesi’nde, ilçelerde yaşamış olanlara ilişkin davalar ise kural olarak ilçenin bağlı olduğu adliyede görülür; ayrıntılar için hizmet bölgeleri sayfasına bakabilirsiniz.

Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) nasıl alınır?

Mirasçılık belgesi, kimlerin mirasçı olduğunu ve paylarını gösterir; tapuda intikal, banka hesapları ve diğer tereke işlemleri bu belgeyle yapılır. Yasal mirasçılara belge sulh hukuk mahkemesi veya noter tarafından verilir (TMK m. 598). Noter belgeyi nüfus kayıtlarına göre düzenler; yargılama yapılmasını gerektiren durumlarda, nüfus kayıtları yeterli olmadığında veya belgeyi yabancılar talep ettiğinde noterden belge alınamaz (Noterlik Kanunu m. 71/B).

Vasiyetnameyle atanmış mirasçılara ve vasiyet alacaklılarına belgeyi, tasarrufa bir ay içinde itiraz edilmemişse yalnızca sulh mahkemesi verir. Hatalı bir mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir; belgenin iptali ve yeni belge verilmesi davasında mirasçılardan her birinin oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir (HMK m. 11/3).

Yasal mirasçılar ve miras payları

Vasiyetname yoksa miras, kanundaki zümre sistemine göre paylaşılır. Önceki zümrede mirasçı varsa sonraki zümre mirasçı olamaz; mirasbırakandan önce ölen mirasçının yerini kendi altsoyu alır.

Zümre	Mirasçılar	Sağ kalan eşin payı
1. zümre (TMK m. 495)	Çocuklar; önce ölen çocuğun yerine onun altsoyu (torunlar)	Mirasın 1/4’ü
2. zümre (TMK m. 496)	Anne ve baba; önce ölenin yerine onun altsoyu (kardeşler, yeğenler)	Mirasın 1/2’si
3. zümre (TMK m. 497)	Büyükanne ve büyükbabalar; önce ölenlerin yerine onların altsoyu	Büyükanne-büyükbabalar ve onların çocuklarıyla birlikte 3/4’ü; bunlar yoksa tamamı

Çocuklar eşit pay alır; kız ve erkek çocuk arasında fark yoktur. Soybağı tanıma veya hâkim kararıyla kurulan evlilik dışı çocuklar ile evlatlıklar da mirasçıdır (TMK m. 498, 500); hiç mirasçı yoksa miras Devlete geçer (TMK m. 501). Mirasbırakan evliyse ve eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejimi geçerliyse, ölümle sona eren mal rejimi önce tasfiye edilir (TMK m. 225); sağ kalan eşin katılma alacağı ayrıldıktan sonra kalan kısım mirasçılar arasında paylaştırılır. Mal rejimi hakkında boşanma ve mal paylaşımı sayfamızda bilgi bulabilirsiniz.

Saklı paylı mirasçılar kimlerdir?

Kanun bazı mirasçılara, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruflarla dokunamayacağı bir saklı pay tanır (TMK m. 506):

• Altsoy: yasal miras payının yarısı,
• Anne ve babadan her biri: yasal miras payının dörtte biri,
• Sağ kalan eş: altsoy veya anne-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü.

Kardeşlerin saklı payı 2007 yılında kaldırılmıştır. Örneğin eşi ve iki çocuğu olan bir mirasbırakanda eşin saklı payı 1/4, her çocuğun saklı payı 3/16’dır; mirasbırakan terekenin kalan 3/8’i üzerinde serbestçe tasarruf edebilir.

Vasiyetname türleri ve vasiyetnamenin iptali

Kanun üç vasiyetname şekli tanır (TMK m. 531):

• Resmî vasiyetname: Sulh hâkimi, noter veya kanunla yetkilendirilmiş bir görevli tarafından iki tanığın katılımıyla düzenlenir (TMK m. 532).
• El yazılı vasiyetname: Baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılmalı, yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilmeli ve imzalanmalıdır (TMK m. 538).
• Sözlü vasiyet: Yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi olağanüstü durumlarda iki tanığa yapılır; diğer şekillerde vasiyet yapma olanağı doğduktan bir ay sonra hükümden düşer (TMK m. 539, 541).

Ölümden sonra ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmeli; hâkim vasiyetnameyi bir ay içinde açarak ilgililere okur (TMK m. 595, 596).

Vasiyetname; tasarruf ehliyeti yokken yapılmışsa, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucu düzenlenmişse, içeriği hukuka veya ahlaka aykırıysa ya da kanuni şekle uyulmamışsa iptal edilebilir (TMK m. 557). İptal davası, iptal sebebinin ve hak sahibi olunduğunun öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde, iyiniyetli davalılara karşı vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 559).

Tenkis davası nedir?

Saklı payı zedelenen mirasçı, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan vasiyetlerin ve bazı sağlararası kazandırmaların tenkisini, yani saklı payını tamamlayacak ölçüde indirilmesini isteyebilir (TMK m. 560). Ölümden önceki bir yıl içinde yapılan bağışlamalar (âdet üzere verilen hediyeler hariç) ve saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar da tenkise tabidir (TMK m. 565). Dava, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren on yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 571).

Muris muvazaası: satış gibi gösterilen bağışlar

Uygulamada en sık karşılaşılan miras uyuşmazlıklarından biri, mirasbırakanın tapulu taşınmazını mirasçılarından birine veya üçüncü bir kişiye tapuda satış gibi göstererek devretmesi, gerçekte ise bağışlamasıdır. Yargıtay’ın 01.04.1974 tarihli ve 1974/1 E., 1974/2 K. sayılı içtihadı birleştirme kararına göre, bu işlemin mirasçılardan mal kaçırma amacıyla yapıldığı ispatlanırsa saklı payı olsun olmasın miras hakkı çiğnenen her mirasçı, miras payı oranında tapu iptali ve tescil davası açabilir. Aynı ilke, gerçekte bağış olduğu hâlde ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle gizlenen devirlerde de uygulanır.

Yargıtay uygulamasına göre bu davalar kural olarak zamanaşımına veya hak düşürücü süreye tabi değildir; ancak çok uzun süre beklenmesi dürüstlük kuralı çerçevesinde değerlendirilebilir. İspat yükü davacıdadır; mirasçılar sözleşmenin tarafı olmadıkları için tanık dâhil her türlü delile dayanabilir. Mahkeme; mirasbırakanın satış için makul bir nedeninin bulunup bulunmadığını, alıcının ödeme gücünü, satış bedeli ile gerçek değer arasındaki farkı, aile ilişkilerini ve yörenin gelenek ve göreneklerini birlikte değerlendirir.

Muris muvazaası, taşınmazın ileride geri verilmek üzere güvenilen bir kişiye devredildiği inançlı işlemden farklıdır; inançlı işlem iddiasının ispatında Yargıtay kural olarak yazılı delil arar. Tapu iptali davalarına ilişkin diğer konular için gayrimenkul hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Mirasın reddi süresi ne kadardır?

Mirasçılar terekeyi borçlarıyla birlikte devralır; bu nedenle borca batık bir mirası reddetmek önemli bir haktır. Miras üç ay içinde reddedilebilir; süre yasal mirasçılar için kural olarak ölümün öğrenildiği tarihten, vasiyetnameyle atanmış mirasçılar için tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten başlar (TMK m. 606). Ret, sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı olarak, kayıtsız ve şartsız yapılır (TMK m. 609).

• Süresinde reddetmeyen mirasçı mirası kazanmış sayılır; süre dolmadan tereke işlerine karışan, olağan yönetim dışında işlem yapan veya tereke mallarını gizleyen mirasçı mirası reddedemez (TMK m. 610).
• Önemli sebepler varsa sulh hâkimi ret süresini uzatabilir veya yeni süre verebilir (TMK m. 615).
• Ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır (TMK m. 605). Bu durumun tespiti için asliye hukuk mahkemesinde açılan hükmen ret davası, Yargıtay uygulamasına göre üç aylık süreye bağlı değildir.

Ayrıntılar için mirasın reddi rehberimizi okuyabilirsiniz.

Mirastan kalan taşınmaz nasıl paylaşılır?

Birden fazla mirasçı varsa, paylaşma yapılana kadar terekedeki bütün mallar mirasçılara elbirliği mülkiyeti ile aittir ve mirasçılar terekede ancak birlikte tasarruf edebilir (TMK m. 640). Bu nedenle tek bir mirasçının itirazı, mirastan kalan evin veya tarlanın satılmasını engelleyebilir. Her mirasçı, sözleşme veya kanun gereği ortaklığı sürdürmekle yükümlü değilse her zaman paylaşma isteyebilir (TMK m. 642). Paylaşma şu yollarla yapılabilir:

1. Anlaşma: Mirasçılar yazılı bir paylaşma sözleşmesi yapabilir. Bir mirasçının başvurusuyla tapudaki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi de istenebilir; bu işlem ortaklığı sona erdirmez, yalnızca her mirasçının payını belirli hâle getirir (3402 sayılı Kanun ek m. 3).
2. Arabuluculuk: 1 Eylül 2023’ten bu yana paylaştırma ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m. 18/B). Taşınmaz devrini içeren anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi alındıktan sonra tapuda resmî senet düzenlenmeden tescil istenebilir.
3. Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası: Anlaşma sağlanamazsa bütün mirasçıların taraf olduğu dava sulh hukuk mahkemesinde görülür. Mahkeme malı mümkünse aynen bölüştürür ve değer farkını parayla denkleştirir; aynen bölme mümkün değilse açık artırmayla satışa karar verir (TMK m. 642, 699). 31 Temmuz 2026’dan bu yana, payların tamamının miras yoluyla edinildiği ve mirasçılar dışında malik bulunmayan taşınmazlarda birinci artırma yalnızca malik mirasçılar arasında yapılır ve bu artırmada muhammen kıymetin altındaki teklifler kabul edilmez (İİK m. 114).

Batman’ın ilçelerinde ve köylerinde mirasla geçmiş, paylaştırılmamış hisseli tarım arazilerine sıkça rastlanır. Bu arazilerde 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu da uygulanır: Tarım arazileri Bakanlıkça belirlenen asgari büyüklüğün altında bölünemez ve hisselendirilemez (m. 8). Kanun, mirasa konu tarımsal arazilerde mülkiyetin mirasçılardan birine, aile ortaklığına, mirasçıların kuracağı şirkete veya üçüncü kişilere devrini esas alır; anlaşma sağlanamazsa her mirasçı sulh hukuk mahkemesinde dava açabilir ve hâkim araziyi, diğer mirasçıların paylarının bedeli ödenmek üzere ehil mirasçıya devredebilir (m. 8/B–8/D). Paylı mülkiyet olarak intikal, ifraz, taksim ve elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi gibi işlemler de Tarım ve Orman Bakanlığının iznine tabidir.

Miras paylaşım sözleşmesi

Mirasçılar arasındaki paylaşma sözleşmesi yazılı şekilde yapılmadıkça geçerli olmaz; bu sözleşmeyle elbirliği mülkiyeti miras payları oranında paylı mülkiyete de dönüştürülebilir (TMK m. 676). Miras payının diğer mirasçılara devri yazılı şekle, üçüncü kişiye devri ise noterde düzenlenmesine bağlıdır (TMK m. 677). Sözleşmenin tapuda uygulanabilecek açıklıkta hazırlanması önemlidir.

Terekenin tespiti

Terekede hangi malların, alacakların ve borçların bulunduğunun belirlenmesi; ret, tenkis ve paylaşım kararlarının sağlıklı verilebilmesi için ilk adımdır. Mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya kendiliğinden terekenin yazımına, mühürlenmesine ve resmen yönetilmesine karar verebilir (TMK m. 589). Mirası reddetme hakkı olan mirasçı, bir ay içinde resmî defter tutulmasını da isteyebilir (TMK m. 619).

Miras davalarında süreler

İşlem veya dava	Süre	Dayanak
Mirasın reddi	Ölümün öğrenilmesinden itibaren 3 ay	TMK m. 606
Vasiyetnamenin iptali	Öğrenmeden itibaren 1 yıl; her hâlde 10 yıl (iyiniyetli olmayana karşı 20 yıl)	TMK m. 559
Tenkis	Öğrenmeden itibaren 1 yıl; her hâlde 10 yıl	TMK m. 571
Miras sebebiyle istihkak	İyiniyetli davalıya karşı 1 yıl, her hâlde 10 yıl; iyiniyetli olmayana karşı 20 yıl	TMK m. 639
Muris muvazaası (tapu iptali ve tescil)	Kural olarak süreye bağlı değil	Yargıtay uygulaması
Ortaklığın giderilmesi	Her zaman istenebilir	TMK m. 642

Sürelerin başlangıç anı her dosyada ayrıca değerlendirilmelidir.