Batman İş Avukatı

İş ilişkisinin sona ermesi, işçi ve işveren için çoğu zaman belirsizliklerle doludur. Kıdem tazminatına hak kazanılıp kazanılmadığı, fazla mesainin nasıl ispat edileceği ya da işe iade için sürenin ne zaman dolacağı gibi soruların kısa sürede yanıtlanması gerekir. Batman’da iş hukuku alanında çalışan Av. Burak Olcan; işçilik alacakları, işe iade, hizmet tespiti ve iş kazası davalarında işçilere, iş sözleşmeleri ve fesih süreçlerinde ise işverenlere hukuki destek sağlar. Batman iş avukatı olarak, dava öncesi zorunlu arabuluculuk aşamasından hükmedilen alacağın tahsiline kadar sürecin her adımını birlikte planlıyoruz.

Batman’da iş davaları hangi mahkemede görülür?

İşçi ile işveren arasındaki iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklara iş mahkemeleri bakar; iş mahkemesi kurulmamış yerlerde bu davalar asliye hukuk mahkemesinde görülür (7036 s. K. m. 2, m. 5). Batman merkezdeki iş davaları Batman Adliyesi’ndeki iş mahkemelerinde görülmektedir; ilçelerdeki işyerleri için hizmet bölgeleri sayfasına bakabilirsiniz.

Dava, davalının yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesinde açılır; iş kazasından doğan tazminat davalarında kazanın veya zararın meydana geldiği yer ile işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (7036 s. K. m. 6). İş mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulanır; kararlara karşı, kanundaki parasal sınırlar saklı kalmak üzere, tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir (7036 s. K. m. 7; HMK m. 345).

Dava öncesi zorunlu arabuluculuk

Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ya da işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade taleplerinde, dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (7036 s. K. m. 3). Bu alacaklara ilişkin itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da aynı kurala tabidir; arabulucuya başvurmadan açılan dava usulden reddedilir.

• Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır.
• Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde süreci sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatılabilir.
• Başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.
• Geçerli mazereti olmadan ilk toplantıya katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile yargılama giderleri ve vekâlet ücreti bakımından aleyhe sonuçlarla karşılaşır.
• İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davaları bu zorunluluğun dışındadır.

Görüşmelere avukatınız aracılığıyla katılabilirsiniz. Arabuluculukta anlaşmaya varılan konular hakkında sonradan dava açılamayacağından (HUAK m. 18), anlaşma belgesi alacak kalemleri tek tek hesaplanmadan imzalanmamalıdır.

Kıdem tazminatı şartları nelerdir?

Kıdem tazminatı, 1475 sayılı İş Kanunu’nun yürürlükteki 14. maddesinde düzenlenir. Hak kazanmak için işçinin aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olması ve iş sözleşmesinin şu yollardan biriyle sona ermesi gerekir:

• İşveren tarafından, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık (4857 s. K. m. 25/II) dışındaki bir nedenle feshedilmesi,
• İşçi tarafından haklı nedenle feshedilmesi (4857 s. K. m. 24); örneğin ücretin ödenmemesi veya eksik ödenmesi,
• Muvazzaf askerlik nedeniyle ayrılma,
• Emeklilik amacıyla ya da yaş dışındaki emeklilik koşullarını (sigortalılık süresi ve prim günü) tamamlayarak ayrılma,
• Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması,
• İşçinin ölümü.

Tazminat, her tam çalışma yılı için 30 günlük brüt ücret üzerinden hesaplanır; yıldan artan süreler de oranlanarak hesaba katılır. Hesaba düzenli olarak sağlanan yol, yemek ve ikramiye gibi menfaatler de eklenir; yıllık tutar ise dönemsel olarak güncellenen kıdem tazminatı tavanını aşamaz. Zamanında ödenmeyen kıdem tazminatına mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir. Ayrıntılar için kıdem ve ihbar tazminatı rehberimizi inceleyebilirsiniz.

İhbar ve kötüniyet tazminatı

Belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden taraf, kıdeme göre belirlenen bildirim sürelerine uymak zorundadır (4857 s. K. m. 17):

Çalışma süresi	Bildirim süresi
6 aydan az	2 hafta
6 ay – 1,5 yıl	4 hafta
1,5 – 3 yıl	6 hafta
3 yıldan fazla	8 hafta

Bu sürelere uymayan taraf, süreye ait ücret tutarında ihbar tazminatı öder; bu kural istifa eden işçi için de geçerlidir. İş güvencesi kapsamı dışındaki işçinin sözleşmesi fesih hakkı kötüye kullanılarak sona erdirilmişse, bildirim süresinin üç katı tutarında kötüniyet tazminatı da istenebilir.

Fazla mesai, yıllık izin ve ücret alacakları

• Fazla mesai: Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışmadır ve her saat için normal saat ücretinin yüzde elli fazlası ödenir; yıllık fazla çalışma 270 saati geçemez (4857 s. K. m. 41).
• Yıllık izin: Kıdemi bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dâhil) olana en az 14 gün, beş yıldan fazla on beş yıldan az olana 20 gün, on beş yıl ve fazlası olana 26 gün izin verilir; 18 yaş ve altındaki ile 50 yaş ve üstündeki işçilerde bu süre 20 günden az olamaz (m. 53). Kullanılmayan izinlerin ücreti sözleşme sona erdiğinde ödenir (m. 59).
• Ücret: Ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden olmaksızın ödenmeyen ücret, işçiye iş görmekten kaçınma hakkı verir; gününde ödenmeyen ücrete mevduata uygulanan en yüksek faiz uygulanır (m. 34). Hafta tatili ve genel tatil çalışmalarının karşılıkları da ücret alacağıdır.

Bu alacakların ispatında giriş-çıkış kayıtları, bordrolar, banka hareketleri, yazışmalar ve tanık beyanları birlikte değerlendirilir. Belgelerin dava öncesinde toplanması ispat bakımından önemli kolaylık sağlar.

İşe iade davası nasıl açılır?

İş güvencesinden yararlanan işçinin sözleşmesi ancak işçinin yeterliliğinden, davranışlarından veya işletme, işyeri ya da işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebeple feshedilebilir (4857 s. K. m. 18). İş güvencesi için işyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışması, işçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması (yer altı işlerinde kıdem şartı aranmaz), belirsiz süreli sözleşmeyle çalışılması ve işçinin işletmenin bütününü yöneten işveren vekili konumunda olmaması gerekir.

Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalı; anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılmalıdır (m. 20). Feshin geçerli sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir. Feshin geçersizliğine karar verilirse işçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır. İşveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmazsa dört ila sekiz aylık ücret tutarında tazminat öder; ayrıca kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmayan süre için en çok dört aya kadar ücret ve diğer haklar ödenir (m. 21). İşe iade davalarında bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir.

Sigortasız çalışma ve hizmet tespiti davası

SGK’ya bildirilmeyen çalışmalar, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesinde açılacak hizmet tespiti davasıyla ispatlanabilir (5510 s. K. m. 86). Bu dava için önceden SGK’ya başvurma zorunluluğu yoktur; dava mahkemece SGK’ya ihbar edilir (7036 s. K. m. 4). Hizmet tespiti talebi tek başına zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir; ancak aynı çalışma nedeniyle kıdem, ihbar veya ücret alacakları da isteniyorsa bu alacaklar için arabulucuya başvurulmalıdır.

Aynı dönemde işyerinde kayıtlı olarak çalışanların ve komşu işyeri çalışanlarının beyanları, banka ödemeleri ve yazışmalar bu davalarda önemli delillerdir. Eksik bildirilen prim günleri ve düşük gösterilen ücretler için de tespit istenebilir.

İş kazası ve meslek hastalığı tazminatı

İşyerinde bulunulduğu sırada, işverence yürütülen iş nedeniyle, görevli olarak başka bir yere gönderilme sırasında veya işverenin sağladığı taşıtla işe gidiş-geliş sırasında meydana gelen ve sigortalıyı bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaylar iş kazasıdır (5510 s. K. m. 13). İşveren kazayı kolluğa derhâl, SGK’ya en geç üç iş günü içinde bildirmekle yükümlüdür. Meslek hastalığının varlığı ise SGK Sağlık Kurulu tarafından tespit edilir (m. 14).

İşveren, iş sağlığı ve güvenliği için gerekli her türlü önlemi almakla yükümlüdür (TBK m. 417). Bu yükümlülüğe aykırılık nedeniyle yaralanan işçi maddi ve manevi tazminat, hayatını kaybeden işçinin yakınları ise destekten yoksun kalma ve manevi tazminat isteyebilir. Kusur ve maluliyet oranları bilirkişi ve sağlık kurulu raporlarıyla belirlenir. İşverenin bu sorumluluğu sözleşmeye aykırılık hükümlerine tabi olduğundan kural olarak on yıllık zamanaşımı uygulanır (TBK m. 146). Kaza aynı zamanda bir trafik kazası niteliğindeyse trafik kazası tazminatı rehberimiz de yol gösterici olabilir.

İşyerinde mobbing (psikolojik taciz)

İşveren, işçinin kişiliğini korumak ve özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramaması için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür (TBK m. 417). Sistematik dışlama, aşağılama, sürekli haksız eleştiri veya anlamsız görevlendirmeler mobbing iddiasının konusu olabilir. Mobbinge maruz kalan işçi, koşulları varsa sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatı isteyebilir ve kişilik haklarının ihlali nedeniyle manevi tazminat talep edebilir.

Yaşananların tarih sırasıyla kaydedilmesi, işverene yazılı bildirim, mesaj kayıtları ve sağlık raporları ispat bakımından önemlidir. Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılığa dayanan haklı fesih hakkı, kural olarak öğrenmeden itibaren altı iş günü ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır (4857 s. K. m. 26); devam eden davranışlarda bu süre ayrıca değerlendirilir.

İşverenlere yönelik danışmanlık

İş uyuşmazlıklarının önemli bir kısmı fesih sürecindeki usul hatalarından kaynaklanır. İşveren tarafında şu konularda hukuki destek sağlıyoruz:

• İş sözleşmeleri ve işyeri iç düzenlemelerinin hazırlanması,
• Fesih bildiriminin yazılı yapılması ve sebebin açık ve kesin gösterilmesi; davranış veya verim nedeniyle fesihten önce işçinin savunmasının alınması (4857 s. K. m. 19),
• Haklı fesih için kanundaki altı iş günlük sürenin takibi,
• İş kazası bildirimleri ve iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri,
• Arabuluculuk görüşmelerinde temsil ve anlaşma belgesinin hazırlanması.

İşçiyle yapılan ibra sözleşmesinin geçerli olması için yazılı olması, sözleşmenin sona ermesinden itibaren en az bir ay geçmiş olması, alacağın türü ve miktarının açıkça belirtilmesi ve ödemenin eksiksiz şekilde banka aracılığıyla yapılması gerekir (TBK m. 420).

İşçilik alacaklarında zamanaşımı süreleri

Talep	Süre	Kanuni dayanak
Kıdem, ihbar, kötüniyet ve eşit davranmama tazminatı	5 yıl	4857 s. K. ek m. 3
Yıllık izin ücreti	Sözleşmenin sona ermesinden itibaren 5 yıl	4857 s. K. ek m. 3, m. 59
Ücret, fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil ücreti	5 yıl	4857 s. K. m. 32
İşe iade için arabulucuya başvuru	Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay	4857 s. K. m. 20
Hizmet tespiti	Hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren 5 yıl	5510 s. K. m. 86
İş kazası ve meslek hastalığı tazminatı	Kural olarak 10 yıl	TBK m. 146, m. 417