Çekişmeli Boşanma Davası Nasıl Açılır? Sebepler, Süreç ve Deliller

Çekişmeli boşanma davası, eşlerden biri boşanmak istemediğinde ya da eşler velayet, nafaka, tazminat ve eşya paylaşımı gibi sonuçlarda anlaşamadığında açılan davadır. Davayı açan eş, Türk Medeni Kanunu’nda (TMK) sayılan boşanma sebeplerinden en az birini ve karşı tarafın kusurunu ispatlamak zorundadır. Dava, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer aile mahkemesinde açılır; tanıklar dinlenerek ve deliller toplanarak sonuçlandırılır.

Çekişmeli boşanma davası hangi sebeplerle açılır?

TMK, boşanma sebeplerini özel ve genel sebepler olarak düzenler:

Boşanma sebebi	Dava açma süresi	Dayanak
Zina (aldatma)	Öğrenmeden itibaren 6 ay, her hâlde 5 yıl	TMK m. 161
Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış	Öğrenmeden itibaren 6 ay, her hâlde 5 yıl	TMK m. 162
Küçük düşürücü suç işleme, haysiyetsiz hayat sürme	Her zaman	TMK m. 163
Terk	En az 6 aylık ayrılık ve sonuçsuz kalan ihtar	TMK m. 164
Akıl hastalığı	İyileşmezliği resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmeli	TMK m. 165
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması	Süreye bağlı değil	TMK m. 166/1-2
Reddedilen davadan sonra ortak hayatın kurulamaması	Ret kararının kesinleşmesinden itibaren 1 yıl	TMK m. 166/4

Zina ile hayata kast ve kötü davranış sebeplerinde, olayı affeden eşin dava hakkı yoktur.

Evlilik birliğinin temelinden sarsılması (şiddetli geçimsizlik)

Uygulamada en sık dayanılan sebep budur: Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir (TMK m. 166/1). Sürekli hakaret ve aşağılama, ilgisizlik, ekonomik baskı, güven sarsıcı davranışlar ve ailelerin evliliğe müdahalesine sessiz kalınması bu kapsamda değerlendirilen olaylara örnektir. Mahkeme boşanmaya karar verirken tarafların kusur durumunu da belirler; kusur, yoksulluk nafakası ve tazminat talepleri bakımından belirleyicidir.

Davacının kusuru daha ağırsa davalı, davaya itiraz ederek boşanmaya engel olabilir. Ancak bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin devamında davalı ile çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir (TMK m. 166/2).

Terk sebebiyle boşanma: ihtar şartı

Evlilik yükümlülüklerini yerine getirmemek amacıyla ortak konutu terk eden veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmeyen eşe karşı terk sebebiyle dava açılabilir. Diğer eşi ortak konutu terk etmeye zorlayan veya dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır. Bu yolun şartları sıkıdır (TMK m. 164):

• Ayrılık en az altı ay sürmüş ve devam ediyor olmalıdır.
• Terk edilen eşin isteği üzerine hâkim veya noter, terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiğini ve dönmezse doğacak sonuçları bildiren bir ihtar gönderir.
• İhtar, terkin dördüncü ayı dolmadan istenemez; dava da ihtardan itibaren iki ay geçmeden açılamaz.

Önceki dava reddedildiyse: bir yıllık fiili ayrılık

Herhangi bir boşanma sebebiyle açılan dava reddedilmiş ve bu karar kesinleşmişse, kesinleşmeden itibaren bir yıl geçmesine rağmen ortak hayat yeniden kurulamamışsa, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin talebiyle boşanmaya karar verilir (TMK m. 166/4). Bu süre 7532 sayılı Kanun’la 2024’te üç yıldan bir yıla indirilmiştir; Anayasa Mahkemesi, 12 Şubat 2026 tarihli kararıyla bir yıllık süreyi Anayasa’ya aykırı bulmamıştır.

Dava hangi mahkemede açılır?

Boşanma davalarına aile mahkemeleri bakar; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde dava, asliye hukuk mahkemesinde aile mahkemesi sıfatıyla görülür. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168). Eşiniz başka bir şehirde yaşasa bile Batman’da oturuyorsanız davayı Batman Adliyesi’ndeki aile mahkemesinde açabilirsiniz. İlçelerin bağlı olduğu adliyeler için hizmet bölgeleri sayfamıza bakabilirsiniz.

Çekişmeli boşanma davası nasıl ilerler?

1. Dava dilekçesi: Boşanma sebebi, bu sebebi oluşturan olaylar ve bunların tarihleri, tanıklar ve diğer deliller ile velayet, nafaka ve tazminat talepleri dilekçede açıkça gösterilir.
2. Cevap ve diğer dilekçeler: Davalı eş, dilekçenin kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde cevap verir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu, HMK m. 127); ardından cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri sunulabilir.
3. Geçici önlemler: Hâkim, dava sürerken eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakımıyla ilgili gerekli önlemleri kendiliğinden alır (TMK m. 169).
4. Ön inceleme: Uyuşmazlık noktaları belirlenir, taraflar sulhe teşvik edilir ve delillerin toplanmasına karar verilir.
5. Tahkikat: Tanıklar dinlenir, kurumlardan kayıtlar istenir; ortak çocuk varsa pedagog, psikolog veya sosyal çalışmacıdan sosyal inceleme raporu alınır.
6. Karar ve kanun yolları: Karara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir (HMK m. 345); bölge adliye mahkemesinin kararına karşı da şartları varsa iki hafta içinde temyize gidilebilir.

Boşanma davalarında bazı özel kurallar uygulanır: Tarafların ikrarı hâkimi bağlamaz, taraflara yemin teklif edilemez ve hâkim delilleri serbestçe takdir eder. Boşanmanın sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz; taraflardan birinin isteği üzerine duruşmanın gizli yapılmasına karar verilebilir (TMK m. 184).

Çekişmeli boşanma davasında hangi deliller kullanılır?

Boşanma sebebinin ve kusurun ispatında en çok başvurulan deliller şunlardır:

• Olaylara bizzat tanık olmuş akraba, komşu ve arkadaşların tanıklığı,
• Karşı tarafın size gönderdiği mesajlar, e-postalar ve sosyal medya yazışmaları,
• Darp raporları, hastane kayıtları ve koruma kararları,
• Kolluk tutanakları ve ceza dosyaları,
• Ekonomik baskı iddialarında banka hesap hareketleri ve harcama kayıtları.

Hukuka aykırı elde edilen deliller mahkemece dikkate alınmaz (HMK m. 189). Eşin telefonuna veya hesaplarına izinsiz erişilerek alınan kayıtlar, gizli ses kayıtları ve takip cihazları hem delil olarak kullanılamayabilir hem de ayrıca ceza soruşturmasına konu olabilir. Delillerin dava açılmadan önce hukuka uygun biçimde planlanması bu nedenle önemlidir.

Nafaka, velayet ve tazminat talepleri

• Tedbir nafakası: Dava süresince eşin ve çocukların geçimi için hükmedilen geçici nafakadır (TMK m. 169).
• Yoksulluk nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer eşten mali gücü oranında nafaka isteyebilir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz (TMK m. 175). Nafaka; alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden, evlenmeden fiilen evli gibi yaşaması veya yoksulluğunun sona ermesi gibi hâllerde mahkeme kararıyla kalkar (TMK m. 176).
• İştirak nafakası: Velayet kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır (TMK m. 182).
• Velayet ve kişisel ilişki: Mahkeme, mümkün olduğunca anne ve babayı dinleyerek velayeti ve çocukla kişisel ilişkiyi çocuğun üstün yararına göre düzenler. Kişisel ilişki düzenlemesine uyulmazsa mahkeme, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceği konusunda uyarıda bulunur (TMK m. 182).
• Maddi ve manevi tazminat: Boşanma yüzünden menfaatleri zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu eş maddi, kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş ise manevi tazminat isteyebilir (TMK m. 174).

Bu talepler boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir davayla da ileri sürülebilir (TMK m. 178). Mal rejiminin tasfiyesi ise boşanma davasından bağımsız bir davayla istenir; ayrıntılar için Batman boşanma avukatı sayfamızdaki mal paylaşımı bölümüne bakabilirsiniz.

Çekişmeli boşanma davası ne kadar sürer?

Dava süresi; tanık sayısına, tebligatların yapılmasına, sosyal inceleme raporunun hazırlanmasına, mahkemenin iş yüküne ve kanun yollarına başvurulup başvurulmamasına göre değişir; her dosya için geçerli tek bir süre söylemek mümkün değildir. 7589 sayılı Kanun’la getirilen kurala göre 31 Temmuz 2026’dan bu yana iki duruşma arasındaki süre üç ayı geçemez; bilirkişi incelemesinin veya istinabenin gecikmesi gibi zorunlu hâllerde hâkim, yazılı gerekçe göstererek daha uzun bir süre belirleyebilir (HMK m. 147).

Evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşler dava sırasında boşanmanın sonuçlarında uzlaşarak bir protokol sunabilir ve dava anlaşmalı boşanmaya dönüşebilir. Bu yolun şartları için anlaşmalı boşanma rehberimize göz atabilirsiniz.

Dava sırasında şiddet veya tehdit varsa

Şiddete uğrayan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan eş, boşanma davasından bağımsız olarak 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararı isteyebilir; uzaklaştırma gibi tedbirler için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmaz. Koruma kararları hakkında ayrıntılı bilgiyi Batman boşanma avukatı sayfamızda bulabilirsiniz. Acil bir durumda vakit kaybetmeden 112’yi arayın.

Çekişmeli boşanmada sonucu belirleyen çoğu zaman dava açılmadan önce yapılan hazırlıktır: dayanılacak sebebin doğru seçilmesi, sürelerin kaçırılmaması ve delillerin hukuka uygun biçimde toplanması. Aile hukuku alanındaki çalışmalarımız hakkında Batman boşanma avukatı sayfamızdan bilgi alabilir, görüşme için iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz.