HAGB Nedir? Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması ve Sonuçları

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), ceza davasında mahkemenin sanık hakkında kurduğu mahkûmiyet hükmünü açıklamayarak sanığı beş yıllık denetim süresine tabi tutmasıdır. Verilen ceza iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası ise ve kanundaki diğer şartlar varsa bu karar verilebilir. Sanık denetim süresinde kasten yeni bir suç işlemez ve yükümlülüklerine uyarsa hüküm ortadan kaldırılır ve dava düşer. HAGB bir mahkûmiyet değildir; adli sicil kaydına işlenmez (Ceza Muhakemesi Kanunu, CMK m. 231).

HAGB nedir, nasıl işler?

Mahkeme yargılama sonunda sanığın suçu işlediğine kanaat getirir ve bir ceza belirler; ancak şartları varsa bu hükmü açıklamaz. Geri bırakılan hüküm, müsadere dışında sanık hakkında hukuki bir sonuç doğurmaz (CMK m. 231/5). Bu durum ceza erteleme ile karıştırılmamalıdır: Ertelemede mahkûmiyet kurulur ve sicile işlenir; HAGB’de ise hüküm açıklanmadığından ortada bir mahkûmiyet yoktur. Bu nedenle geri bırakılan hükümde hapis cezası ayrıca ertelenemez ve kısa süreli hapis cezası seçenek yaptırımlara çevrilemez (CMK m. 231/7).

HAGB’nin şartları nelerdir?

CMK’nın 231. maddesine göre şu şartların birlikte bulunması gerekir:

• Ceza miktarı: Sanığa verilen ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olmalıdır.
• Sabıka: Sanık daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamalıdır.
• Kanaat: Mahkeme, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışlarını dikkate alarak yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varmalıdır.
• Zararın giderilmesi: Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zarar; aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin yoluyla tamamen giderilmelidir. Zarar hemen giderilemiyorsa, denetim süresi içinde aylık taksitlerle tamamen ödenmesi koşuluyla da HAGB kararı verilebilir (CMK m. 231/9).

Uzlaşmaya tabi suçlarda uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır. Yürürlükteki düzenlemede sanığın HAGB’yi kabul etmesi şartı yoktur; şartlar varsa mahkeme bu kararı verebilir.

Uzlaşma ve HAGB ilişkisi

Kanunda sayılan bazı suçlar, özellikle şikâyete bağlı suçların önemli bir kısmı uzlaşmaya tabidir. Bu suçlarda taraflar uzlaşırsa soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturma aşamasında ise davanın düşmesine karar verilir; bu durumda HAGB’ye gerek kalmaz. Uzlaşma sağlanamazsa yargılama devam eder ve şartları varsa HAGB kararı gündeme gelir. Bu nedenle uzlaşma teklifinin, HAGB ihtimali de hesaba katılarak değerlendirilmesi önemlidir.

Hangi suçlarda HAGB verilemez?

İşkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa’nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele sayılabilecek suçlarda HAGB hükümleri uygulanmaz (CMK m. 231/14). Ayrıca denetim süresi içinde kasıtlı bir suç nedeniyle ikinci kez HAGB kararı verilemez (CMK m. 231/8).

2026’da HAGB’de ne değişti?

Anayasa Mahkemesi 2025 yılında, HAGB’nin kamu görevlilerinin işkence ve kötü muamele suçlarında da uygulanabilmesinin devletin etkili soruşturma ve cezalandırma yükümlülüğüyle bağdaşmadığı gerekçesiyle CMK’nın 231. maddesinin beşinci ila on dördüncü fıkralarını iptal etmiş ve iptalin yürürlüğe girmesi için süre tanımıştı. 12. Yargı Paketi olarak bilinen 7589 sayılı Kanun’la bu fıkralar 31 Temmuz 2026’da yeniden düzenlendi. Yeni düzenlemeyle HAGB kurumu korunurken işkence, eziyet ve kamu görevlilerinin kötü muamele niteliğindeki suçları açıkça HAGB kapsamı dışına çıkarıldı. HAGB kararlarına karşı 2024’te getirilen istinaf yolu da yeni metinde korundu.

Denetim süresi ve yükümlülükler

Sanık beş yıl süreyle denetim süresine tabi tutulur (CMK m. 231/8). Mahkeme bu süre içinde, bir yılı aşmamak üzere şu denetimli serbestlik tedbirlerinden birine karar verebilir:

• Bir mesleği veya sanatı yoksa, bunu kazanmasını sağlamak amacıyla bir eğitim programına devam etmek,
• Bir mesleği veya sanatı varsa, bir kamu kurumunda veya aynı meslek ya da sanatı icra eden başka birinin gözetimi altında ücret karşılığında çalışmak,
• Belli yerlere gitmekten yasaklanmak, belli yerlere devam etmek veya mahkemenin uygun gördüğü başka bir yükümlülüğü yerine getirmek.

Denetim süresi boyunca dava zamanaşımı işlemez. Süre, kasten yeni bir suç işlenmeden ve yükümlülüklere uyularak tamamlanırsa geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılır ve davanın düşmesine karar verilir (CMK m. 231/10).

Denetim süresinde suç işlenirse ne olur?

Sanık denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlerse veya denetimli serbestlik yükümlülüklerine aykırı davranırsa mahkeme geri bırakılan hükmü açıklar. Yükümlülüklerini yerine getirmeyen sanık bakımından mahkeme, cezanın yarısına kadar bir kısmının infaz edilmemesine karar verebileceği gibi koşulları varsa cezanın ertelenmesine veya seçenek yaptırıma çevrilmesine de hükmedebilir. Açıklanan hükme karşı itiraz edilebilir (CMK m. 231/11).

Burada dikkat edilmesi gereken nokta, yalnızca kasıtlı suçların hükmün açıklanmasına yol açmasıdır; örneğin taksirle işlenen bir trafik kazası kural olarak bu sonucu doğurmaz.

HAGB sicile ve memuriyete etkisi

• Adli sicil: HAGB kararı adli sicil kaydına (sabıka kaydına) işlenmez; bunlara mahsus özel bir sisteme kaydedilir. Bu kayıt yalnızca bir soruşturma veya kovuşturmayla ilgili olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından ve kanundaki amaçla kullanılabilir (CMK m. 231/13). Bu nedenle e-Devlet’ten alınan adli sicil kaydında görünmez.
• Memuriyet: HAGB kararı mahkûmiyet doğurmadığından kural olarak mahkûmiyete bağlı memuriyet engellerine yol açmaz. Bununla birlikte kamu görevlisi hakkında aynı olay nedeniyle disiplin soruşturması yürütülebilir; ceza davasının sonucu disiplin cezası verilmesine tek başına engel değildir. Disiplin süreçleri için memur disiplin cezasına itiraz rehberimize bakabilirsiniz.
• Güvenlik soruşturması: Bazı kadrolara atamada yapılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında hangi bilgilerin değerlendirileceği ayrıca incelenmelidir.

HAGB kararına karşı kanun yolu

Yürürlükteki düzenlemede HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulur; kararı bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay ilk derece mahkemesi sıfatıyla vermişse temyiz yolu açıktır. İstinaf ve temyizde karar, usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılık yönünden incelenir (CMK m. 231/12). İstinaf süresi, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK m. 273).

HAGB’de sık yapılan hatalar

• HAGB’yi beraat sanmak: HAGB beraat değildir; mahkeme suçun işlendiğine kanaat getirmiş, yalnızca hükmü açıklamamıştır. Beş yıl boyunca kasten işlenecek bir suç, eski hükmün de açıklanması sonucunu doğurur.
• Denetim süresini hafife almak: Denetim süresinde işlenen küçük görünen kasıtlı bir suç bile, iki ayrı cezayla karşı karşıya kalınmasına yol açabilir.
• Taksitleri aksatmak: Zararın denetim süresinde taksitle ödenmesi koşuluyla verilen HAGB kararlarında ödemelerin düzenli yapılması gerekir; yükümlülüklere aykırılık hükmün açıklanmasına yol açabilir.
• İstinaf süresini kaçırmak: Karara karşı başvuru süresi gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır; bu süre geçtikten sonra karar kesinleşir.

HAGB kararı sanık için çoğu zaman avantajlıdır; ancak beraat etmesi gerektiğini düşünen sanığın kararı kanun yoluna taşıması mümkündür. Bu tercih, dosyadaki delillere ve beraat ihtimaline göre dikkatle değerlendirilmelidir. Batman’daki ceza davaları Batman Adliyesi’nde görülür; ilçelerin bağlı olduğu adliyeler için hizmet bölgeleri sayfamıza bakabilirsiniz.

HAGB’nin şartlarının oluşup oluşmadığı, özellikle zararın giderilmesi ve denetim süresindeki yükümlülükler bakımından yargılama sırasında doğru yönetilmelidir. Ceza soruşturması ve kovuşturmasına ilişkin haklarınız için gözaltı ve tutuklamada haklar rehberimize, ceza hukuku alanındaki çalışmalarımız için Batman ceza avukatı sayfamıza bakabilir, görüşme için iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz.