Memur Disiplin Cezasına İtiraz ve İptal Davası: Süreler ve Haklar

Memura verilen uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edilebilir (657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, DMK m. 135). Bütün disiplin cezalarına karşı ayrıca, tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İdari Yargılama Usulü Kanunu, İYUK m. 7). Savunması alınmadan memura disiplin cezası verilemez; ceza verme yetkisi de kanundaki zamanaşımı sürelerine bağlıdır.

Memurlara verilen disiplin cezaları nelerdir?

DMK’nın 125. maddesine göre disiplin cezaları, hafiften ağıra doğru şunlardır:

Ceza	Anlamı
Uyarma	Memura, görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazıyla bildirilmesi
Kınama	Memura, görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesi
Aylıktan kesme	Brüt aylıktan 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılması
Kademe ilerlemesinin durdurulması	Memurun bulunduğu kademede ilerlemesinin 1 ila 3 yıl durdurulması
Devlet memurluğundan çıkarma	Bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarılma

Kanun, her cezayı gerektiren fiilleri ayrı ayrı sayar. İsnat edilen fiilin hangi bende girdiği ve verilen cezanın bu bende uygun olup olmadığı, itiraz ve dava aşamalarında incelenen temel konulardandır.

Disiplin cezasını kim verir?

• Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını disiplin amirleri verir.
• Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, memurun bağlı olduğu kurumun disiplin kurulunun kararı alınarak atamaya yetkili amirlerce verilir; il disiplin kurulu kararlarına dayanan hâllerde bu cezayı valiler verir.
• Devlet memurluğundan çıkarma cezası, amirlerin isteği üzerine kurumun yüksek disiplin kurulu kararıyla verilir.

Disiplin kurulları kendilerine gönderilen ceza teklifini kabul veya reddeder; kendiliğinden başka bir ceza belirleyemez. Teklif reddedilirse atamaya yetkili amirler on beş gün içinde başka bir disiplin cezası verebilir (DMK m. 126).

Savunma hakkı: savunma alınmadan ceza verilebilir mi?

Hayır. Memur hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Soruşturmacı veya yetkili disiplin kurulu, savunma için en az yedi gün süre verir ya da bir tarih belirler; bu süre içinde savunma yapmayan memur savunma hakkından vazgeçmiş sayılır (DMK m. 130). Hakkında devlet memurluğundan çıkarma cezası istenen memura ayrıca dosyayı inceleme ve savunma hakkı tanınır (DMK m. 129).

Savunma hazırlarken şunlara dikkat etmek yararınıza olur:

• Savunma istem yazısında hangi fiilin, hangi tarihte ve hangi davranışla isnat edildiğinin açıkça yazılıp yazılmadığını kontrol edin. Belirsiz bir suçlamaya karşı savunma hakkı fiilen kullanılamaz.
• Olayları tarih sırasıyla anlatın; tanık, belge ve kayıt gibi delillerinizi gösterin ve toplanmasını isteyin.
• Süreyi kaçırmayın: Süresinde savunma vermemek, savunma hakkından vazgeçme sonucunu doğurur.
• Savunmanızın bir örneğini ve teslim tarihini gösteren belgeyi saklayın.

Disiplin cezalarında zamanaşımı

Ceza verme yetkisi iki ayrı zamanaşımı süresine bağlıdır (DMK m. 127):

• Disiplin cezasını gerektiren fiilin öğrenildiği tarihten itibaren; uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay, devlet memurluğundan çıkarma cezasında altı ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmalıdır.
• Fiilin işlendiği tarihten itibaren en geç iki yıl içinde disiplin cezası verilmelidir.

Bu süreler geçtikten sonra verilen ceza hukuka aykırıdır. Fiilin amirlerce öğrenildiği tarih, soruşturmanın başlatıldığı tarih ve cezanın verildiği tarih bu nedenle dosyada ilk kontrol edilmesi gereken bilgiler arasındadır.

Disiplin cezasına itiraz nasıl yapılır?

DMK’nın 135. maddesine göre:

• Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna,
• Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna

itiraz edilebilir. İtiraz süresi, kararın tebliğinden itibaren yedi gündür; süresinde itiraz edilmeyen cezalar kesinleşir. İtiraz mercii, dilekçe ile karar ve eklerinin kendisine ulaşmasından itibaren otuz gün içinde karar vermek zorundadır; itirazı yerinde görürse cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir.

İtiraz dilekçesinde cezanın hangi fiile ve hangi bende dayandığı, savunmanızda ileri sürdüğünüz hususların neden dikkate alınmadığı ve varsa usul eksiklikleri açıkça yazılmalıdır.

Devlet memurluğundan çıkarma cezası yüksek disiplin kurulu kararıyla verildiğinden bu ceza için kanunda itiraz yolu öngörülmemiştir; bu cezaya karşı doğrudan dava açılır.

Disiplin cezasına karşı iptal davası

Disiplin cezalarına karşı idari yargı yolu açıktır (DMK m. 135; Anayasa m. 129). Dava açma süresi, cezanın yazılı olarak bildirildiği tarihi izleyen günden başlayarak altmış gündür (İYUK m. 7).

İtiraz etmek zorunlu mu? Kanundaki itiraz yolu, Danıştay uygulamasında ihtiyari bir idari başvuru yolu olarak kabul edilir; itiraz etmeden doğrudan dava açabilirsiniz. İtiraz yoluna gidilmesinin dava açma süresine etkisi konusunda ise farklı yorumlar bulunduğundan, itirazın sonucunu beklerken altmış günlük süreyi kaçırmamak için süreyi cezanın tebliğinden itibaren hesaplamak en güvenli yoldur.

Dava hangi mahkemede açılır?

• Görevle ilişiği kesmeyen disiplin cezalarına (uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması) ilişkin davalarda yetkili mahkeme, memurun görevli olduğu yer idare mahkemesidir (İYUK m. 33).
• Devlet memurluğundan çıkarma gibi görevle ilişiği kesen işlemlerde ise son görev yeri idare mahkemesi yetkilidir.

Batman’da görev yapan memurların davaları kural olarak Batman Adliyesi binasındaki Batman İdare Mahkemesi’nde görülür. Kararlara karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir; istinaf incelemesini Diyarbakır Bölge İdare Mahkemesi yapar (İYUK m. 45). Kamu görevinden çıkarılma sonucunu doğuran işlemlere ilişkin davalarda bölge idare mahkemesi kararlarına karşı Danıştay’da temyiz yolu da açıktır (İYUK m. 46).

Mahkeme neleri inceler?

İdare mahkemesi, cezanın yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka uygunluğunu denetler. Disiplin davalarında sık ileri sürülen hukuka aykırılık sebepleri şunlardır:

• Savunma alınmaması veya savunma için yedi günden az süre verilmesi,
• Zamanaşımı sürelerinin geçmiş olması,
• Cezanın yetkisiz bir amir veya kurul tarafından verilmesi,
• İsnat edilen fiilin somut delillerle ortaya konulamaması,
• Fiilin, cezanın dayandırıldığı kanun bendine uymaması.

Yürütmenin durdurulması

Dava açılması cezanın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. İşlemin açıkça hukuka aykırı olduğu ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğacağı durumlarda mahkemeden yürütmenin durdurulması istenebilir; bu karar kural olarak teminat karşılığında verilir, ancak durumun gereğine göre teminat aranmayabilir (İYUK m. 27).

Mahkemenin iptal ettiği ceza yeniden verilebilir mi?

2026’da 7573 sayılı Kanun’la DMK’nın 127. maddesine bu konuda açık bir düzenleme eklendi. Buna göre disiplin cezası yargı kararıyla iptal edilirse idare, kararın kendisine ulaştığı tarihten itibaren:

• Kalan zamanaşımı süresi içinde,
• Zamanaşımı süresi dolmuşsa veya altı aydan az kalmışsa en geç altı ay içinde,

yargı kararının gerekçesini dikkate alarak yeniden disiplin cezası verebilir.

Bu nedenle yalnızca bir usul eksikliğine dayanan iptal kararı, aynı fiil için eksikliği giderilmiş yeni bir ceza verilmesine engel olmayabilir. Davada usule ilişkin itirazların yanında fiilin işlenmediğine veya cezayı gerektirmediğine yönelik esasa ilişkin itirazların da ortaya konması bu yüzden önemlidir.

İptal kararı üzerine idare, kararın gereğini gecikmeksizin ve her hâlde kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde yerine getirmek zorundadır (İYUK m. 28). Aylıktan kesme cezasında yapılan kesintinin iadesi de bu kapsamda değerlendirilir.

Ceza davası ile disiplin soruşturması birbirini etkiler mi?

Aynı olay nedeniyle memur hakkında ceza kovuşturması yapılması disiplin kovuşturmasını geciktirmez. Memurun ceza mahkemesinde mahkûm olup olmaması da ayrıca disiplin cezası verilmesine engel değildir (DMK m. 131). Bununla birlikte ceza dosyasındaki deliller ve tespitler, disiplin cezasına karşı açılan davada da değerlendirilebilir. Ceza soruşturması sürecine ilişkin bilgi için Batman ceza avukatı sayfamıza ve gözaltı ve tutuklamada haklar rehberimize bakabilirsiniz.

Disiplin cezası özlük dosyasından silinir mi?

Disiplin cezaları memurun özlük dosyasına işlenir ve ilerleyen dönemde atama ve görevde yükselme gibi işlemlerde dikkate alınabilir. Devlet memurluğundan çıkarma dışındaki cezalar, cezanın uygulandığı tarihten itibaren uyarma ve kınamada beş yıl, diğer cezalarda on yıl geçtikten sonra memurun atamaya yetkili amire başvurmasıyla silinebilir. Silme kendiliğinden gerçekleşmez; memurun bu süre içindeki davranışlarının isteğini haklı kılacak nitelikte görülmesi gerekir. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının silinmesinde ayrıca disiplin kurulunun görüşü alınır (DMK m. 133).

Bu kurallar hangi kamu görevlilerine uygulanır?

Bu rehberdeki kurallar 657 sayılı Kanun’a tabi devlet memurları içindir ve öğretmenler ile memur kadrosundaki sağlık personeli gibi geniş bir grubu kapsar. Emniyet ve jandarma gibi genel kolluk personeli için 7068 sayılı Kanun, üniversitelerdeki öğretim elemanları için 2547 sayılı Kanun’un disiplin hükümleri gibi özel düzenlemeler uygulanır. Sözleşmeli personel ve işçi statüsünde çalışanlar bakımından da farklı kurallar söz konusu olabilir.

Disiplin cezalarında itiraz ve dava süreleri kısa ve hak düşürücüdür; bu nedenle ilk adım, cezanın tebliğ tarihini belgelemektir. İdari işlemlere karşı başvuru ve dava süreçleri hakkında Batman idare hukuku avukatı sayfamızdan bilgi alabilir, görüşme için iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz.