Anlaşmalı Boşanma Nasıl Yapılır? Şartlar, Protokol ve Süreç

Anlaşmalı boşanma, en az bir yıl sürmüş bir evlilikte eşlerin boşanma konusunda ve boşanmanın velayet, nafaka, tazminat, mal paylaşımı gibi sonuçlarında uzlaşarak mahkemeye birlikte başvurması ya da bir eşin açtığı davayı diğer eşin kabul etmesiyle gerçekleşir. Eşlerin imzaladığı protokol dava dilekçesiyle birlikte aile mahkemesine sunulur; hâkim duruşmada eşleri bizzat dinler ve protokolü uygun bulursa boşanmaya karar verir. Şartlar eksiksizse dava çoğu zaman tek duruşmada sonuçlanır.

Anlaşmalı boşanmanın şartları nelerdir?

Anlaşmalı boşanma, Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 166. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenmiştir. Bu yolla boşanabilmek için aşağıdaki şartların birlikte bulunması gerekir:

• Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması: Süre, evlenme tarihinden davanın açıldığı tarihe kadar hesaplanır.
• Ortak irade: Eşlerin mahkemeye birlikte başvurması veya bir eşin açtığı davayı diğer eşin kabul etmesi.
• Eşlerin bizzat dinlenmesi: Hâkim, eşleri duruşmada bizzat dinleyerek iradelerini serbestçe açıkladıklarına kanaat getirmelidir.
• Protokolün uygun bulunması: Boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında eşlerin kabul ettiği düzenlemenin hâkim tarafından uygun bulunması gerekir.

Evlilik bir yılı doldurmamışsa eşler anlaşmış olsa bile anlaşmalı boşanma kararı verilemez; bu durumda boşanma ancak çekişmeli dava yoluyla, boşanma sebebinin ispatlanmasıyla mümkündür. Çekişmeli boşanma sebepleri ve nafaka türleri hakkında ayrıntılı bilgiyi Batman boşanma avukatı sayfamızda bulabilirsiniz.

Anlaşmalı boşanma protokolü nasıl hazırlanır?

Protokol, eşlerin boşanmanın sonuçları hakkında vardıkları uzlaşmayı yazılı hâle getiren belgedir ve sürecin en önemli parçasıdır. Boşanmanın fer’î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar, hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz (TMK m. 184). Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek protokolde değişiklik yapabilir; eşler bu değişiklikleri kabul ederse boşanmaya karar verilir.

Protokolde hangi konular yer almalı?

• Velayet: Ortak çocukların velayetinin hangi eşte kalacağı.
• Kişisel ilişki: Velayet kendisine bırakılmayan eşin çocukla görüşeceği gün ve saatler; hafta sonları, dini bayramlar ve yaz tatili düzenlemesi ile çocuğun teslim alınacağı ve bırakılacağı yer.
• İştirak nafakası: Çocuk için ödenecek nafakanın miktarı, ödeme günü, ödeme şekli ve her yıl hangi ölçüte göre artırılacağı.
• Yoksulluk nafakası: Eşlerden birine nafaka ödenip ödenmeyeceği; ödenmeyecekse bunun da açıkça yazılması.
• Maddi ve manevi tazminat: Talep edilip edilmediği, edilecekse miktarı ve ödeme zamanı.
• Mal paylaşımı: Ev eşyası, ziynet eşyası, araç, taşınmaz ve birikimlerin kime kalacağı; tapu ve araç devirlerinin ne zaman ve kimin masrafıyla yapılacağı.
• Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti: Bu giderleri kimin üstleneceği.

Kadın, boşanmayla evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Boşandığı eşinin soyadını kullanmaya devam etmek isteyen kadının, bunda menfaati bulunduğunu ve eşine zarar vermeyeceğini ispatlaması gerekir (TMK m. 173); bu talep dava sırasında ileri sürülebilir.

Protokolde nafaka ve tazminat öngörülmesi zorunlu mu?

Eşler arasında yoksulluk nafakası veya maddi ve manevi tazminat öngörülmesi zorunlu değildir; eşler bu taleplerden karşılıklı olarak vazgeçebilir. Ortak çocuk bakımından ise durum farklıdır: Velayet kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m. 182). Hâkim, çocuğun menfaatine aykırı gördüğü bir düzenlemenin değiştirilmesini isteyebileceğinden, iştirak nafakasının çocuğun ihtiyaçlarına ve tarafların gelirine uygun, gerçekçi bir tutarda belirlenmesi önemlidir.

Protokolde sık yapılan hatalar

• Belirsiz ifadeler: “Baba çocuğu uygun zamanlarda görebilir” gibi yoruma açık maddeler, ileride yeni uyuşmazlıklara yol açar.
• Genel feragat cümleleri: “Tarafların birbirinden hiçbir talebi yoktur” gibi kapsamlı ifadeler, mal rejiminden doğan alacaklarınızdan da vazgeçtiğiniz şeklinde yorumlanabilir. Bir haktan vazgeçecekseniz bunu bilerek ve açıkça yazın.
• Artış ölçütünün yazılmaması: Nafakanın her yıl hangi endekse göre artırılacağı belirtilmezse, artış için ayrıca dava açmak gerekebilir.
• Devir tarihlerinin belirsizliği: Taşınmaz veya araç devri için tarih ve masraf düzenlenmezse protokolün uygulanması zorlaşır.

Anlaşmalı boşanma davası adım adım nasıl ilerler?

1. Protokolün imzalanması: Eşler, üzerinde anlaştıkları protokolü yazılı olarak hazırlar ve imzalar. Protokolün noterde düzenlenmesi kanunen zorunlu değildir.
2. Davanın açılması: Dava dilekçesi ve protokol, harç ve gider avansı yatırılarak aile mahkemesine sunulur. Dava, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesinde açılabilir (TMK m. 168). Batman’da yaşıyorsanız davayı Batman Adliyesi’ndeki aile mahkemesinde açabilirsiniz.
3. Duruşma gününün verilmesi: Mahkeme dosyayı inceleyerek duruşma günü belirler. Bu tarih mahkemenin iş yüküne göre değişir.
4. Duruşma: Eşler duruşmada bizzat hazır bulunur; hâkim boşanma iradelerini ve protokolü kabul edip etmediklerini sorar. Yalnızca avukatın katılması yeterli değildir. Uygulamada dava çoğu zaman eşlerden biri tarafından açılır; diğer eş duruşmada davayı ve protokolü kabul ettiğini beyan eder.
5. Karar ve kesinleşme: Hâkim protokolü uygun bulursa boşanmaya karar verir. Gerekçeli karar taraflara tebliğ edilir; tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulmazsa karar kesinleşir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 345). Eşler karar açıklandıktan sonra istinaf hakkından feragat ederse kesinleşme daha kısa sürede gerçekleşebilir. Kesinleşen karar nüfus kaydına işlenir.

Anlaşmalı boşanma için gerekli belgeler nelerdir?

• Eşlerin kimlik kartları,
• e-Devlet üzerinden alınabilen nüfus kayıt örneği,
• Eşlerce imzalanmış anlaşmalı boşanma protokolü,
• Dava dilekçesi,
• Harç ve gider avansının yatırıldığını gösteren makbuz,
• Avukatla çalışılacaksa vekâletname.

Anlaşmalı boşanma ne kadar sürer?

Anlaşmalı boşanma, çekişmeli boşanmaya göre genellikle daha kısa sürer; çünkü tanık dinlenmesi ve kapsamlı delil toplanması gibi aşamalar yoktur. Yine de toplam süre; duruşma gününün ne zaman verileceğine, hâkimin protokolde değişiklik isteyip istemediğine ve kararın tebliğ ile kesinleşme sürecine bağlıdır. Bu nedenle her dosya için geçerli tek bir süre söylemek mümkün değildir.

Eşlerden biri anlaşmadan vazgeçerse ne olur?

Anlaşmalı boşanma, eşlerin karar anına kadar süren ortak iradesine dayanır. Eşlerden biri duruşmada protokolü kabul etmezse veya duruşmaya katılmazsa anlaşmalı boşanma kararı verilemez. Bu durumda dava, şartları varsa çekişmeli boşanma davası olarak devam edebilir.

Tersi de mümkündür: Evlilik en az bir yıl sürmüşse, çekişmeli olarak açılmış bir dava sırasında eşler anlaşıp protokol sunarak davayı anlaşmalı boşanmaya dönüştürebilir.

Boşanmadan sonra protokol değiştirilebilir mi?

Protokolle kararlaştırılan ve mahkemece onaylanan hususlar kural olarak bağlayıcıdır. Ancak tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde nafakanın artırılması, azaltılması ya da kaldırılması için dava açılabilir. Velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi de çocuğun menfaatini etkileyen yeni durumlar ortaya çıktığında yeniden ele alınabilir (TMK m. 183). Ödenmeyen nafaka için ise ilamlı icra takibi yapılabilir; bu konuda icra takibi sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Anlaşmalı boşanmada protokolün haklarınızı eksiksiz ve açık biçimde yansıtması, ileride uyuşmazlık yaşanmaması bakımından önemlidir. Batman’da aile hukuku alanındaki çalışmalarımız hakkında bilgi almak için Batman boşanma avukatı sayfamızı inceleyebilir, görüşme için iletişim sayfamızdan randevu oluşturabilirsiniz.